Адкрываючы асобу «непахіснага абаронцы каталіцкай веры»: стваральніца мемарыяльнага дома ксяндза Станіслава Жука ў Касцяневічах дзеліцца адкрыццямі і планамі

8 мая, 2026
Фота: catholic.by і з архіва Ірыны Дзенісенка // Catholicminsk.by

Спадарыня Ірына Дзенісенка сустрэлася ў Беластоку (Польшча) з суаўтарам трох кніг пра шматгадовага касцяневіцкага пробашча Станіслава Жука — ксяндзом доктарам Адамам Шотам. Фонд экспазіцыі памяці вясковага святара, які евангелізаваў у тым ліку праз карэспандэнцыю, папоўніўся, дзякуючы ксяндзу Адаму, каштоўнымі выданнямі ягоных лістоў. У хуткім часе ў музеі з’явяцца таксама стэнды, прысвечаныя святарам-паплечнікам ксяндза Станіслава.

З чаго ўсё пачыналася

8 сакавіка 2022 года з удзелам арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча быў урачыста адкрыты мемарыяльны дом-выстава (музей) ксяндза Станіслава Жука ў вёсцы Касцяневічы Вілейскага раёна, да якога спадарыня Ірына мае самае непасрэднае дачыненне.

Менавіта яна з паплечніцай Раісай Зяньчук ператварыла звычайную вясковую хату ў будынак, у якім годна прадстаўленая экспазіцыя аб жыцці і служэнні выбітнага вясковага пробашча — «Яна Віянэя з Крэсаў», як называлі яго сучаснікі.

*Спадарыні Ірына і Раіса праводзяць экскурсію, 2023 год.* Фота: *catholic.by*

Ксёндз Станіслаў адбудаваў зруйнаваны касцёл у Касцяневічах, ахвярна служыў там на працягу 37 гадоў: з 1946 па 1983 год — і ўжо пры жыцці меў рэпутацыю святасці. Спадарыня Ірына, якая ведала святара з успамінаў блізкіх людзей і парафіянаў, узялася за справу захавання ягонай памяці.

А пачалося ўсё з дыпломнай працы ў Мінскім тэалагічным каледжы імя святога Яна Хрысціцеля.

Спадарыня Ірына, гісторык па адукацыі, прызнаецца, што ідэя пісаць працу пра «непахіснага абаронцу каталіцкай веры» (а менавіта гэтыя словы ўжытыя ў назве дыпломнай) прыйшла не адразу. Спачатку яна думала абраць больш распрацаваную тэму, па якой можна знайсці шмат літаратуры. Але ў выніку ўзялася за тую, дзе трэба было бясконца шукаць, працаваць з архівамі і задавольвацца напачатку скупымі звесткамі. Сышло на гэта два гады.

«Я і не думала, што вынікі маёй працы перарастуць у нешта большае. Разлічвала, што напішу працу ды й забудуся»,

— кажа былая студэнтка каледжа.

Аднак Божы Провід распарадзіўся іначай, і спадарыня Ірына не спынілася на дасягнутым: наступныя два гады яна прысвяціла стварэнню музея. У дзень 120-годдзя з дня нараджэння ксяндза Станіслава Жука музей быў асвячаны і адчыніў свае дзверы для наведвальнікаў.

Сёння гэта прызнаны аб’ект рэлігійнага турызму, які ўключаюць у свае маршруты арганізатары пілігрымак, наведваюць студэнты тэалагічнага каледжа, святары і проста зацікаўленыя асобы.

У 2023 годзе з нагоды юбілею 225-годдзя заснавання Мінскай дыяцэзіі намаганні спадарыні Ірыны Дзенісенка былі адзначаныя ганаровай граматай за вялікі асабісты ўклад у станаўленне і развіццё Рыма-каталіцкага Касцёла ў Мінска-Магілёўскай мітраполіі.

У 2025 годзе ў выдавецтве «Про Хрысто» выйшла таксама кніга пра ксяндза Станіслава «Трывайце моцна ў веры», складальніцай якой стала нястомная захавальніца яго памяці.

Беласток

Здавалася б, цяпер можна было б задаволіцца выключна падтрыманнем працы музея. Аднак гэта не пра няўрымслівую стваральніцу музея.

Сёлета ўвесну спадарыня Ірына накіравалася ў Беласток — першае месца служэння ксяндза Станіслава — у пошуках дадатковых звестак пра святара.

*Спадарыня Ірына Дзенісенка падчас паездкі ў Польшчу, 2026 год*

Чалавек, які ёй у гэтым дапамог, — гэта ксёндз доктар Адам Шот, пробашч парафіі Найсвяцейшага Сэрца Езуса ў Беластоку, грэміяльны канонік Беластоцкага мітрапалітальнага капітула.

Ксёндз Адам, прафесійны гісторык, пазнаёміў спадарыню Ірыну з выданнямі польскага Інстытута нацыянальнай памяці, да якіх ён спрычыніўся: «Смерці з нас ніхто не баіцца» (2012, лісты святароў Віленскай архідыяцэзіі з СССР), «Не паміраю як герой, але жыву ў працы і змаганні» (2014, зборнік лістоў ксяндза Станіслава Жука з 1944-1983 гадоў да свецкіх асоб), «Бадзяжны лёс сям’і Саковічаў» (Успаміны Вінцэнта, Матыльды і Альгерда Саковічаў з 1898-1970 гадоў; Лісты ксяндза Станіслава Жука да Матыльды Саковіч).

Саковічы — сям’я з Будслава, з якой ксёндз Станіслаў Жук пасябраваў, калі быў там пробашчам, і доўгія гады падтрымліваў з ёй сувязь, нават калі сям’ю вывезлі ў Сібір. Ксёндз Адам распавёў, што ў выніку Матыльда Саковіч, у замустве Ліброўская, дачка загадчыка будслаўскай пошты Вінцэнта Саковіча, апынулася ў Англіі. Праз Інтэрнэт ўдалося знайсці сына пані Матыльды, Станіслава Ліброўскага, які падзяліўся каштоўнымі матэрыяламі са спадчыны маці, у тым ліку цікавай перапіскай з ксяндзом Станіславам Жуком, якая працягвалася да самай смерці святара.

Усе гэтыя выданні — каштоўны матэрыял, які пралівае святло на асобу ксяндза Станіслава.

Зборнік лістоў ксяндза Станіслава Жука да свецкіх асоб *«Не паміраю як герой, але жыву ў працы і змаганні»*, 2014 год

«Чытаючы гэтыя лісты, мы прыйшлі да высновы, што гэта варты выдання пласт святарскай духоўнасці, духоўнасці чалавека, які пражывае сваё святарства ў самоце, турбуючыся пра стан Касцёла. На шчасце, ксёндз Станіслаў дажыў да часу, калі стала відавочна, што прыйдуць новыя пакаленні святароў, з Рыгі і Коўна, і ўмацуюць шэрагі, асабліва на мяжы 70-80 гадоў»,

— адзначае ксёндз Адам.

Таксама ў рукі спадарыні Ірыны трапіла «Мартыралогія духавенства Віленскай архідыяцэзіі 1939-1945» аўтарства ксяндза Тадэвуша Крахэля, дзе ёсць біяграфічны артыкул пра ксяндза Станіслава.

Стваральніца музея не хавае свайго захаплення ад гэтай сустрэчы:

«Мы гутарылі з ксяндзом Адамам больш за 3 гадзіны, я настолькі была акрыленая гэтай размовай, што ледзь не спазнілася на цягнік дадому! І нават маё не вельмі добрае валоданне польскай мовай не было праблемай».

Акрамя гэтага, ксёндз прадэманстраваў падарунак, зроблены рукамі ксяндза Станіслава Жука, які ён атрымаў падчас свайго наведвання Касцяневіч ад ксяндза Пятра Пятрагі, былога пробашча касцяневіцкай парафіі.

*Зробленае кс. Станіславам Жуком укрыжаванне з дэкаратыўнымі элементамі, якое захоўвае ксёндз Адам Шот*

Святар пазнаёміў таксама сваю суразмоўцу з экспазіцыямі ў Архідыяцэзіяльным архіве і музеі ў Беластоку.

*Ксёндз доктар Адам Шот падчас экскурсіі па Архідыяцэзіяльным музеі ў Беластоку*

У адной з выставачных залаў, прысвечанай Віленскай архідыяцэзіі, захоўваюцца важныя і для Беларусі экспанаты: фота, рэчы, дакументы, якія належалі благаслаўлёнаму ксяндзу Міхалу Сапоцьку, спаведніку святой Фаўстыны Кавальскай, ураджэнцу Валожыншчыны; стэнд, прысвечаны арцыбіскупу Рамуальду Ялбжыкоўскаму, Мітрапаліту Віленскаму з 1926 года, які ўдзяліў ксяндзу Станіславу Жуку прэзбітэрскае пасвячэнне; стэнд, прысвечаны Эдварду Кісялю, Мітрапаліту Беластоцкаму, які благаславіў ксяндза Станіслава з нагоды 50-годдзя святарства.

Планы

Кнігі, прывезеныя з Беластока ў Беларусь, ужо занялі пачэснае месца ў музеі ксяндза Станіслава Жука, адправіліся ў Гродзенскую семінарыю, у Апостальскую нунцыятуру, у Нацыянальны санктуарый у Будславе — спадарыня Ірына жадае, каб як мага больш людзей даведаліся пра чалавека, які аддаў у служэнні Богу і людзям ўсяго сябе, і натхніліся яго прыкладам.

У музеі зараз пустуе адзін пакой. Але хутка і ён, па словах спадарыні Ірыны, запоўніцца стэндамі:

«У стадыі распрацоўкі 6 стэндаў: тры з іх будуць прысвечаныя ксяндзу Станіславу Кучынскаму, першаму рэктару Гродзенскай семінарыі, ураджэнцу суседняй з Касцяневічамі вёскі Альковічы; яшчэ адзін — ксяндзу Казіміру Дарашкевічу, шматгадоваму пробашчу ў Даўгінаве, сябру і паплечніку ксяндза Станіслава Жука; чарговы — ксяндзу Юзафу Марсангеру, польскаму езуіту, якога ксёндз Станіслаў Жук ратаваў, хаваючы ў Будславе ў гады ваеннага ліхалецця; апошні — ксяндзу Зыгмунту Абартуху — святару з Польшчы, які вельмі любіў Касцяневічы і шмат зрабіў для мясцовай парафіі».

Такія маштабныя планы не з’яўляюцца, аднак, канчатковай мэтай. Вялікая мара спадарыні Ірыны — кананізацыя ксяндза Станіслава, да якой, як вядома, вядзе шмат ступеняў і на якую трэба воля Божая.

Але суразмоўца цвёрда ўпэўненая: ксёндз Станіслаў годны ўшанавання як святы. Ксёндз доктар Адам Шот, які дасканала вывучыў эпісталярную спадчыну вясковага пробашча і наведваў Касцяневічы, такое меркаванне сваёй калегі з Беларусі цалкам падзяляе.